Trump myśli, że może bezkarnie dręczyć sojuszników. Jeszcze nie wie, co to ból. Europa działa po cichu: odkurzyła "prawdziwą opcję nuklearną"
Prezydent USA atakuje swoich najbliższych sojuszników, licząc na to, że "nie mają kart", którymi mogłyby mu zaszkodzić, potrzebują USA i w związku z tym po prostu przyjmą zadawane im ciosy. Tymczasem publicznie sojusznicy milczą, ale po cichu przeliczają karty, które mają w ręce. A niektóre — jak wielomiliardowe kontrakty zbrojeniowe z amerykańskim przemysłem obronnym — są naprawdę potężne. Jak zachodnie stolice tak naprawdę postrzegają ataki Trumpa i jakie strategie odwetowe są na stole? O tym reporterom z Axel Springer Global Reporters Network opowiedzieli politycy, decydenci i urzędnicy — czasem anonimowo, by móc zdradzić więcej. Pierwszy przystanek: Warszawa. To właśnie odpowiedź Polski, którą Donald Trump wychwala jako "wzorowego sojusznika", może go zaboleć szczególnie mocno.
34,8 tys.
Prezydent Donald Trump spędził pierwsze trzy miesiące swojej drugiej kadencji, narzucając swoją wolę reszcie świata i mówiąc wieloletnim sojusznikom, że "nie mają kart". W stolicach w całej Europie i poza nią wybuchają jednak debaty na temat tego, po które karty sięgnąć i jak nimi zagrać.
Rozważane propozycje wahają się od drobnych prowokacji po ekstremalne działania, które mogłyby zerwać stosunki obronne i gospodarcze cementujące sojusze przez prawie 100 lat.
Na stole jest również znalezienie innych dostawców sprzętu wojskowego i amunicji, wprowadzenie większych ceł wyrównawczych, wycofanie ochrony własności intelektualnej dla amerykańskich firm i zmniejszenie ich zależności od amerykańskich gigantów technologicznych. Tak przyznały ponad dwa tuziny urzędników rządowych w Europie i w Kanadzie. Wielu z nich wypowiadało się anonimowo, by móc opisać dyskusje na wysokim szczeblu, o których nie są upoważnieni mówić publicznie.
— Nastąpiła zmiana sposobu myślenia. Przeszliśmy od uwodzenia do strategii — powiedział jeden z unijnych dyplomatów o kontaktach z Trumpem. — Podejmiemy decyzje, aby się chronić. Musimy znaleźć drogę, która będzie działać bez Waszyngtonu — dodał.
Niecałe trzy miesiące po rozpoczęciu kadencji Trumpa jego dążenie do transakcyjnej, merkantylistycznej i imperialistycznej polityki zagranicznej wstrząsnęło przywódcami na całym świecie. Zaczęło się od uporu prezydenta w mówieniu o aneksji Kanady i Grenlandii, jego chęci zakończenia wojny w Ukrainie w dużej mierze na warunkach Rosji i zajadłych komentarzy wiceprezydenta J.D. Vance'a opisujących Europę jako darmozjada.
Ruch Trumpa z tego miesiąca, polegający na nałożeniu ogromnych ceł na prawie wszystkich partnerów handlowych USA — na podstawie formuły, którą wielu ekonomistów uznało za dziwaczną — spowodował jednak, że wielu długoletnich sojuszników USA porzuciło resztki myślenia życzeniowego. Przestali wierzyć w to, że mogą powstrzymywać przewidywalnie nieprzewidywalnego amerykańskiego prezydenta, tak jak to zrobili podczas jego pierwszej kadencji.
Przywódcy od Londynu po Warszawę, od Helsinek po Rzym, kontynuują wysiłki na rzecz deeskalacji i utrzymania produktywnych relacji z Waszyngtonem — jednocześnie zastanawiając się, jak "zmniejszyć ryzyko" i ochronić się przed spustoszeniem wywołanym przez Trumpa. Ich początkowe ruchy mogą wydawać się pierwszymi pęknięciami w tamie, która może się rozpaść, uwalniając powódź coraz bardziej represyjnych działań. A te ostatecznie mogą rozerwać transatlantycki sojusz wiążący Amerykę z Europą od ośmiu dekad i zmienić globalny porządek.
Biały Dom bagatelizował jednak ryzyko rozłamu, zapewniając, że wysiłki Trumpa na rzecz zakończenia wojny w Ukrainie — które podjął przy niewielkim wkładzie sojuszników z NATO — mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa Europy. Wielu przywódców kontynentu obawia się jednak, że wszelkie potencjalne ustępstwa na rzecz prezydenta Rosji Władimira Putina sprawią, że ich wspólne bezpieczeństwo będzie jeszcze bardziej niepewne.
— Prezydent przewodził wysiłkom na rzecz pokojowego rozwiązania największego konfliktu w Europie od czasów II wojny światowej i pomaga przywrócić międzynarodowe szlaki żeglugowe na Morzu Czerwonym, które przyniosą korzyści również rynkom europejskim — powiedział rzecznik Rady Bezpieczeństwa Narodowego Brian Hughes. — Będziemy nadal współpracować z naszymi europejskimi sojusznikami nad sposobami poprawy współpracy w zakresie bezpieczeństwa — czy to poprzez zagraniczną sprzedaż wojskową, zachęcanie naszych sojuszników do zwiększania ich budżetów obronnych, czy też pociąganie do odpowiedzialności naszych przeciwników, takich jak Huti.
Oczywiście prywatne wiadomości na czacie na Signalu podczas ataku na Huti ujawniły, że niektórzy z najwyższych rangą doradców prezydenta postrzegają Europę jako "darmozjada", a Vance ubolewał, że "nienawidzi" [konieczności] ratowania kontynentu. Urzędnicy Trumpa "wydają się myśleć, że Europa jest umierającym kontynentem, który nie ma przyszłości i nie jest zdolny do samodzielnego działania, że Rosja jest większą potęgą" — powiedziała Minna Alander, pracowniczka Centrum Analiz Polityki Europejskiej zajmująca się obroną i bezpieczeństwem transatlantyckim. — Wkrótce mogą się przekonać, że jest wręcz przeciwnie — dodała.
"Jeśli Stany Zjednoczone zrażą do siebie Polskę, nie będzie to dobre dla USA"
Niewiele krajów w Europie jest bardziej zadłużonych lub bezwarunkowo lojalnych wobec Stanów Zjednoczonych niż Polska. A jednak w Warszawie pojawiają się plakaty łączące dwie sylwetki: Putina i Trumpa.
Pokazuje to, jak dwa miesiące bezpośrednich gróźb i wyzwań ze strony Waszyngtonu szybko zmieniają opinię publiczną — i prywatne kalkulacje urzędników państwowych — w Warszawie i innych europejskich stolicach.
Trump naciskał na członków NATO, by zwiększyli wydatki na obronę, twierdząc, że wymóg sojuszu, by państwa przeznaczały na ten cel 2 proc. PKB, powinien zostać podniesiony do 5 proc. Rezultatem jego nacisków może być jednak to, że sojusznicy NATO przeniosą swoje inwestycje obronne z dala od amerykańskich kontraktów, zmniejszając lukratywne porozumienie finansowe, na którym polegają Stany Zjednoczone.
Polska, która graniczy z Ukrainą i sprzymierzoną z Rosją Białorusią, już teraz wydaje 4,7 proc. swojego PKB na obronność, najwięcej ze wszystkich członków NATO. I kupuje więcej amerykańskiego sprzętu obronnego niż jakikolwiek inny kraj na świecie. Trump i sekretarz obrony Pete Hegseth chwalili Polskę jako wzorowego sojusznika. Warszawa ponownie rozważa jednak to partnerstwo. Premier Donald Tusk wykluczył anulowanie jakichkolwiek istniejących kontraktów, ale w Warszawie istnieją wątpliwości co do zawierania nowych.
— Zaufanie do USA zostało poważnie zachwiane — powiedział Paweł Kowal, wysłannik Tuska na Ukrainę. — Nie sądzę, abyśmy na razie składali jakiekolwiek większe zamówienia w amerykańskim przemyśle zbrojeniowym po przeanalizowaniu naszych doświadczeń z tym, co się teraz dzieje.
To ważne stwierdzenie, biorąc pod uwagę to, jak bardzo polskie zamówienia na amerykański sprzęt obronny pomogły zacieśnić stosunki z Waszyngtonem, a zwłaszcza z administracją Trumpa. Polska planuje wydać 47,1 mld dol. [177 mld 87 mln 846 tys. zł] na obronność w 2025 r., z czego ponad połowa trafi do amerykańskich kontrahentów. Kowal mówi jednak, że Polska musi teraz "zdywersyfikować zakupy broni" i "kupować w Europie lub bardziej polegać na naszym własnym polskim przemyśle zbrojeniowym".
Cezary Tomczyk, polski wiceminister obrony, powiedział, że utrzymywanie silnych więzi z USA pozostaje ważne, zauważając, że Trump zachęcał Europę do większej samodzielności. Dodał, że inwestowanie w produkcję w Polsce jest tego częścią. Tomczyk wyraził jednak przestrogę, zauważając, że USA mają również wymierne interesy w Polsce. — Jeśli Stany Zjednoczone zrażą do siebie Polskę, nie będzie to dobre dla USA — powiedział.
Przesunięcie dolarów na obronę z dala od Ameryki
Gdy Trump przygotowywał się do objęcia urzędu po raz drugi, europejscy przywódcy strategicznie zakładali, że mogą utrzymać jego zaangażowanie w NATO, spełniając jego żądanie zwiększenia wydatków na obronę, zobowiązując się do skierowania większości swoich nakładów do amerykańskich firm. Teraz zmierzają w przeciwnym kierunku.
— Europa zamierza teraz znacznie zwiększyć swoje inwestycje w obronność. I będzie bardzo logiczne, gdy skieruje te pieniądze na własną gospodarkę — powiedział estoński minister spraw zagranicznych Margus Tsakna, który odniósł się również do nagłych pytań o niezawodność amerykańskich systemów uzbrojenia. — Musi istnieć polityczne zaufanie, że jeśli coś kupujesz, możesz tego również użyć.
Wiele krajów zdeterminowanych do zwiększenia wydatków na obronę nie chce inwestować w amerykańską bazę przemysłu obronnego i zdaje sobie sprawę z tego, że ugłaskanie Trumpa nie jest tak proste, jak za jego pierwszej kadencji.
— W poprzednich latach, pod rządami Trumpa 1.0, a nawet później, powiedzieliśmy: tak, możemy go ugłaskać. On chce zawierać umowy, chce, żebyśmy robili u niego wielkie zakupy: Kupić F-35, Patrioty, skroplony gaz ziemny i wiele innych rzeczy, a potem się uspokoi — powiedział Peter Beyer, członek niemieckiego Bundestagu z konserwatywnej partii Chrześcijańskich Demokratów, która ma stanąć na czele nowego rządu Niemiec. — Myślę, że to zbyt uproszczona kalkulacja. To wszystko nie ma sensu, przynajmniej nie dzisiaj. To [już] nie zadziała — dodał.
Gotowość Trumpa do wykorzystania kontrolowanych przez USA systemów uzbrojenia jako dźwigni wobec Ukrainy [będącej] w środku wojny wywołała nowe obawy. Kanada, Portugalia, Dania i Niemcy publicznie wyraziły zastrzeżenia co do dalszego zakupu myśliwców F-35 od USA. Obawiają się, że w przypadku sporu politycznego Trump może zablokować dostęp do części zamiennych i aktualizacji oprogramowania potrzebnych do utrzymania samolotów w locie i gotowości bojowej.
Niemiecki minister obrony Boris Pistorius zapewnił, że Berlin będzie nadal honorował swoje kontrakty na F-35, nazywając USA "ważnym sojusznikiem". Wyjaśnił jednak również, że jest to przynajmniej częściowo spowodowane brakiem innych opcji, jeśli chodzi o modernizację obecnej floty, która wkrótce się zestarzeje.
Beyer, były koordynator ds. transatlantyckich w niemieckim rządzie, powiedział, że nawet jeśli obawy o "kill switch" [ang. przycisk wyłączający funkcjonowanie] F-35 nie są oparte na rzeczywistości, byłoby "głupotą", gdyby Berlin nadal polegał tak mocno na amerykańskim wsparciu w zakresie bezpieczeństwa, biorąc pod uwagę podejście [amerykańskiej] administracji.
— Jeśli kupujemy systemy uzbrojenia, czy to Patriot, F-35 czy cokolwiek innego, Lockheed Martin, Northrop Grumman, Raytheon, musimy mieć świadomość, że to jak miecz Damoklesa [groźba wisząca w powietrzu], że może dojść do wyłączenia — powiedział Beyer. — Ta myśl jest teraz w umysłach ludzi, również w związku ze Starlinkami, Elonem Muskiem i danymi dla Ukrainy — ta dyskusja jest w pełnym rozkwicie.
Biorąc pod uwagę fakt, że Europa jest tak zintegrowana z amerykańską bazą przemysłu obronnego po dziesięcioleciach zamówień, znalezienie europejskich zamienników dla systemów amerykańskich nie nastąpi z dnia na dzień.
Nawet amerykański system Patriot ma jednak swoich konkurentów. Francusko-włoski SAMP/T, którego wyprodukowanie zajmuje zaledwie dwa lata, przechodzi obecnie modernizację, aby jego zasięg dorównał Patriotom. Przekonanie o tym, że jest to realna alternatywa, wzrosło po jego powszechnym używaniu przez Ukrainę w ciągu ostatnich kilku lat.
Opcja nuklearna Europy przeciwko Chinom i USA
2 kwietnia Trump nałożył 20-proc. cła na UE w ramach szeroko zakrojonej zmiany polityki mającej na celu wyeliminowanie deficytów handlowych. Niecały tydzień później gwałtownie nacisnął jednak przycisk pauzy, aby powstrzymać globalną panikę gospodarczą, która zaczęła wpływać także na amerykański rynek obligacji.
Nawet jeśli odprężenie się utrzyma, sojusznicy, wciąż będący w szoku, staną w obliczu nowej rzeczywistości chronicznej niepewności.
Na kilka godzin przed tym, jak Trump ogłosił, że wstrzymuje wszystkie cła z wyjątkiem tych nałożonych na Chiny, UE zagłosowała za nałożeniem kontrceł na produkty amerykańskie o wartości prawie 21 mld euro [90 mld zł] — soję, motocykle i sok pomarańczowy — ale powstrzymała się od odwetu za 20-proc. "wzajemną" taryfę, którą Trump nałożył na cały eksport z UE do USA.
W tej chwili Europa koncentruje się na cłach w odpowiedzi na cła ogłoszone przez USA i nie szukamy eskalacji. Nie chcemy podsycać konfrontacji, ale chcemy wyrazić się bardzo jasno
— powiedział jeden z wysokich rangą europejskich dyplomatów.
UE szybko wstrzymała swoje środki odwetowe po tym, jak Trump ogłosił 90-dniową pauzę. Jeśli jednak konflikt handlowy ponownie przybierze na sile, Europa może posunąć się jeszcze dalej.
Była już mowa o wdrożeniu unijnego instrumentu przeciwdziałania przymusowi, przyjętego w 2023 r. w odpowiedzi na próbę politycznego szantażu Litwy przez Chiny w związku z jej stanowiskiem w sprawie Tajwanu.
ACI, nazywany przez niektórych urzędników UE "bazooką", określa procedurę działania krok po kroku w przypadku stwierdzenia przymusu, zaczynając od rozmów z zaangażowanym krajem w celu ustalenia najlepszego sposobu rozwiązania sprawy. Jeśli przymus ekonomiczny będzie kontynuowany, UE będzie uprawniona do zaostrzenia swojej reakcji za pomocą środków zaradczych — począwszy od wzrostu ceł i wykluczenia z zamówień publicznych, a skończywszy na ograniczeniach w zakresie ochrony praw własności intelektualnej.
Chociaż początkowe uzasadnienie Trumpa dla ceł — pobudzenie amerykańskiej produkcji — nie jest pozornie przymusowe, Komisja Europejska rozważa i omawia z państwami członkowskimi, czy ACI może być bronią w przedłużającej się wojnie handlowej z USA, według jednego z urzędników UE.
— Zostało to omówione na szczeblu Komisji Europejskiej, ale tak naprawdę jest to opcja nuklearna — powiedział europejski urzędnik. — Została opracowana przeciwko systemowemu rywalowi [Chinom]. Zaczynasz uderzać w dane, usługi, jest to o wiele bardziej imponujące, naprawdę poszerzasz zakres. Decyzja nie została podjęta, ale Komisja nie tylko o tym wspomina, ale dyskutuje o takiej możliwości — dodał.
Jest nadzieja, że taki ruch nie będzie konieczny.
— Hamulec [dla Trumpa] może równie dobrze pochodzić z rynków — powiedział inny wysoki rangą europejski dyplomata. — Europa nie jest bezbronna.
Siła społecznych nastrojów
Niektóre kraje — i ich obywatele — zastanawiają się również, jak uderzyć w poszczególne firmy lub branże, aby zadać ból lub przyciągnąć nagłówki w Stanach Zjednoczonych.
Niektóre rządy UE rozważają wykorzystanie standardów rolniczych i środowiskowych w celu dyskryminacji amerykańskich produktów. Przepisy te mogłyby zakazać importu określonych towarów z niektórych stanów popierających Trumpa, takich jak burbon z Kentucky lub sok pomarańczowy z Florydy.
Jak pokazały już bojkoty Tesli — europejska sprzedaż spadła o 45 proc. w styczniu — same nastroje społeczne mogą skłonić ludzi do zaprzestania kupowania amerykańskich produktów.
Na całym kontynencie grupy na Facebooku poświęcone organizowaniu bojkotów amerykańskich produktów zgromadziły dziesiątki tysięcy zwolenników. W Danii badanie wykazało, że połowa populacji unika kupowania amerykańskich produktów od czasu inauguracji Trumpa. A największy w kraju operator sklepów spożywczych zaznacza teraz na swoich elektronicznych metkach cenowych, czy sprzedawane produkty pochodzą od USA, czy od europejskich firm.
Jest też turystyka. Kanada jest jednym z kilku krajów, które wydały zalecenia ostrzegające przed podróżami do USA, posuwając się nawet do poproszenia obywateli o "ponowne rozważenie" odwiedzenia Stanów Zjednoczonych. Rezerwacje lotów na trasach lotniczych między Stanami Zjednoczonymi a Kanadą spadły o 70 proc. w porównaniu z tym samym okresem rok temu, co — według analityków branżowych — będzie kosztować 2 mld dol. [7 mld 525 mln zł] przychodów biznesowych. Podobnie podróże z Europy do USA spadły o 35 proc. w ciągu ostatnich dwóch miesięcy.
Jeśli Trump nałoży cła na produkty farmaceutyczne sprowadzane do kraju, UE może zdecydować się na dodanie kontroli eksportu. A to sprawi, że Amerykanie zapłacą jeszcze więcej za popularne leki, takie jak Ozempic, lek Novo Nordisk na otyłość i cukrzycę, który jest w dużej mierze produkowany w Danii.
Amerykanie "muszą poczuć ból" z powodu wojny handlowej Trumpa
Niektóre kraje szukają również sposobów na ograniczenie — lub zwiększenie — kosztów podstawowych produktów lub usług, od których zależą Stany Zjednoczone.
UE mogłaby nałożyć cła eksportowe na produkowane w UE maszyny, sprzęt elektryczny lub farmaceutyki, wywierając natychmiastową presję cenową na amerykańskie łańcuchy dostaw. Wiązałoby się to z wysokimi kosztami dla krajów europejskich, ale niektórzy urzędnicy i analitycy nie wykluczają takiej możliwości.
— Europa może mieć pewne wąskie gardła w stosunku do Ameryki. Europa handluje maszynami i sprzętem optycznym, możemy doprowadzić do zatrzymania amerykańskiej produkcji — powiedział szwedzki ekonomista Frederik Erixon. — Te produkty nie są łatwe do zastąpienia.
Przykładowo Europa mogłaby nałożyć kontrole eksportowe na produkty holenderskiej firmy ASML, największego na świecie dostawcy maszyn do fotolitografii, które są wykorzystywane do produkcji czipów komputerowych. Zmusiłoby to amerykańskich producentów korzystających z technologii ASML — i amerykańskich konsumentów — do płacenia więcej. Innymi punktami zaporowymi mogą być wysoce zaawansowane produkty technologiczne wytwarzane przez Nokię i Eriksona, które są niezbędne dla operatorów sieci.
Erixon opisał takie posunięcia jako "opcję nuklearną" w transatlantyckiej wojnie handlowej, biorąc pod uwagę, jak bardzo powiązane są ich łańcuchy dostaw. Powiedział jednak, że "Ameryka jest w trudnej sytuacji, ponieważ chce nałożyć ogólne cła, podczas gdy UE ma możliwość zmiany organizacji przepływów handlowych".
Niektóre europejskie firmy same zaczęły zakłócać linie dostaw. Norweski dostawca paliwa odmówił tankowania okrętów wojennych i łodzi podwodnych Marynarki Wojennej USA po tym, jak Trump i Vance zrugali prezydenta Ukrainy w Gabinecie Owalnym. Był to odosobniony incydent, ale pokazał, jak bardzo amerykańskie interesy polegają na silnych sojuszach i czerpią z nich korzyści — i co mogą stracić, jeśli relacje ulegną pogorszeniu.
A sojusznicy bliżej domu mają inne dźwignie do pociągnięcia. Kanada dostarczyła w zeszłym roku 27 mln 220 tys. 531 megawatogodzin energii elektrycznej do Stanów Zjednoczonych, nie wspominając o 59 proc. ropy naftowej importowanej przez Amerykę — co, jak zauważyli niektórzy przywódcy, może stanowić punkt nacisku w przypadku przedłużającej się wojny handlowej. Przywódca największej kanadyjskiej prowincji zagroził w zeszłym miesiącu odcięciem energii elektrycznej, która zasila znaczną część Nowej Anglii i stanów Wielkich Jezior, przyrzekając, że Amerykanie "muszą poczuć ból" z powodu wojny handlowej Trumpa.
W tym samym czasie premier Nowej Szkocji powiedział, że amerykańskie firmy nie będą już mogły ubiegać się o zamówienia publiczne w prowincji i mogą zostać anulowane ich istniejące kontrakty, zauważając, że "niektórzy ludzie muszą dotknąć gorącego pieca, aby się nauczyć".
Przyklejenie się do Doliny Krzemowej
Zaangażowanie Elona Muska w Departament Efektywności Rządu i obecność wielu dyrektorów generalnych z branży technologicznej na inauguracji Trumpa pokazały, że amerykańscy liderzy technologiczni są coraz bardziej po stronie Trumpem. UE była już liderem w zakresie regulacji firm technologicznych i prób ograniczenia rozprzestrzeniania się dezinformacji na prywatnych platformach, takich jak X Muska. Istniało jednak poczucie chęci współpracy z USA w zakresie polityki i standardów.
To się zmienia.
W Holandii ustawodawcy zatwierdzili w zeszłym miesiącu finansowanie nowej, kontrolowanej przez Holendrów platformy usług w chmurze, aby zmniejszyć zależność kraju od amerykańskich firm technologicznych.
Nastąpiło to po apelu holenderskiego premiera Alexandra De Croo do UE o "podjęcie działań" w odpowiedzi na zaangażowanie Muska w niedawne wybory europejskie, w których opowiadał się za skrajnie prawicowymi kandydatami. UE od prawie pół roku prowadzi dochodzenie w sprawie X, platformy mediów społecznościowych, której właścicielem jest Musk. Jest ono związane z podejrzeniem naruszenia przez serwis europejskiej ustawy o usługach cyfrowych. Wymaga ona, aby platformy z ponad 45 mln użytkowników miesięcznie przestrzegały szeregu rygorystycznych zasad mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa użytkownikom i ograniczenie rozprzestrzeniania się nielegalnych, szkodliwych treści.
Idąc pod prąd, Wielka Brytania rozważa obniżenie podatku od usług cyfrowych nakładanego na gigantów technologicznych, choć optyka takiego działania byłaby wyjątkowo niewygodna w czasie, gdy rząd opracowuje również plany zmniejszenia świadczeń socjalnych dla osób niepełnosprawnych.
Na znak tego, jak kraje mogą wykorzystywać własne rynki technologiczne i firmy, które są ważne dla USA, Chiny wykorzystują swoją kontrolę nad przyszłością TikToka w USA. Trump został zmuszony do opóźnienia egzekwowania prawa wymagającego, aby TikTok znalazł nowego właściciela w USA lub został zakazany ze względów bezpieczeństwa. Wynika to z faktu, że Pekin, zdenerwowany dodatkowymi cłami, zerwał wstępną umowę dającą grupie amerykańskich inwestorów 50 proc. udziałów w spółce.
"Musimy wykorzystać kryzys z USA"
Niezależnie od tego, czy sojusznicy w Europie, czy w obu Amerykach w końcu wdrożą niektóre z bardziej agresywnych reakcji, o których teraz dyskutują, jednostronne podejście Trumpa i lekceważenie przeplatających się interesów gospodarczych i bezpieczeństwa leżących u podstaw długotrwałych sojuszy zwiększyło pilność uniezależnienia się od Waszyngtonu.
Nikt nie ujął tego bardziej dosadnie niż nowy premier Kanady, Mark Carney, odpowiadając na cła Trumpa.
Stare relacje, jakie mieliśmy ze Stanami Zjednoczonymi, oparte na pogłębiającej się integracji naszych gospodarek oraz ścisłej współpracy w zakresie bezpieczeństwa i wojskowości, dobiegły końca
— powiedział pod koniec marca.
Nagła powaga Europy w kwestii wydatków na obronę nie wynika z przekonania, że udobruchanie Trumpa pomoże utrzymać amerykańską twardą siłę jako zabezpieczenie dla obrony kontynentu — ale ze świadomości, że pod wieloma względami Europa jest już sama.
To przesłanie [sekretarz obrony Pete] Hegseth i Vance przekazali bezpośrednio zarówno podczas prywatnych spotkań, jak i publicznych oświadczeń.
Nowy kanclerz Niemiec, Freidrich Merz, już dwa miesiące temu zadeklarował, że jego głównym priorytetem jest wzmocnienie Europy w celu "osiągnięcia niezależności od USA". Stwierdził, że Trump dał jasno do zrozumienia, że "Amerykanie są w dużej mierze obojętni na los Europy".
W tym celu Merzowi udało się uzyskać zgodę Bundeswehry na ominięcie "hamulca zadłużenia" Niemiec i radykalne zwiększenie wydatków na obronę. To uderzający zwrot kraju, który od zakończenia II wojny światowej obawiał się większej militaryzacji.
W miarę jak kolejne kraje idą w ich ślady, rośnie zainteresowanie tworzeniem nowych koalicji. Kilka krajów na północy i wschodzie Europy wydaje się zainteresowanych dołączeniem do sześcioosobowej Organizacji Współpracy w zakresie Wspólnego Uzbrojenia (OCCAR), która zarządza programami zbrojeniowymi w imieniu Francji, Niemiec, Włoch, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Belgii.
Dania, która od dawna wnosi większy wkład w obronę NATO niż wiele większych państw członkowskich, dołączyła do europejskiej inicjatywy Sky Shield mającej na celu stworzenie wielowarstwowego systemu obrony powietrznej w Europie.
— W ciągu trzech do pięciu lat musimy być całkowicie zdolni do obrony w Europie — powiedziała w zeszłym miesiącu POLITICO duńska premier Mette Frederiksen.
Podobnie na froncie handlowym sojusznicy chętnie izolują się od niekonsekwentnego podejścia Trumpa, zastępując handel z USA nowymi partnerami. Francuski minister handlu Laurent Saint-Martin powiedział w zeszłym tygodniu, że Paryż ponownie rozważa swój sprzeciw wobec ogromnego paktu handlowego UE z kilkoma krajami Ameryki Południowej, wzywając przywódców w Brukseli do zajęcia się francuskimi obawami, aby umowa "Mercosur" mogła zostać sfinalizowana. Saint-Martin powiedział, że ogłoszenie przez Trumpa "Dnia Wyzwolenia" było "sygnałem alarmowym".
Po tym, jak Trump wycofał się z ceł, pozostawiając Chiny jako główny cel w ramach podwyższonej 145-proc. taryfy celnej, Pekin rozpoczął negocjacje z UE w celu zniesienia ceł bloku na pojazdy importowane z Chin. Rozmowy te, jeśli zakończą się sukcesem, mogą radykalnie zmniejszyć wolumen amerykańskich pojazdów sprzedawanych na rynku europejskim.
W dłuższej perspektywie przekonanie Trumpa, że ma lepsze karty, może osłabić karty Ameryki, zmniejszając jej wpływ na długoletnich sojuszników, gdy zmniejszą oni swoją zależność od Waszyngtonu. — Musimy wykorzystać kryzys z USA, aby odbudować naszą suwerenność gospodarczą, obronną i energetyczną — powiedział były francuski minister.— I musimy cały czas oddawać ciosy.
Stokols relacjonował z Waszyngtonu; Fritz z Warszawy; Caulcutt z Paryża, Schultheis z Los Angeles.
Niniejszy tekst powstał we współpracy z Axel Springer Global Reporters Network.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Subskrybuj Onet Premium. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.